Access Control as a Service (ACaaS): wat het is en waarom het belangrijk is
Vroeger betekende het aanschaffen van een toegangscontrolesysteem een investeringsproject: een server, besturingskasten...

Mobiele toegangscontrole is een systeem waarbij het toegangsmiddel dat een deur opent op een smartphone staat in plaats van op een pas, tag of mechanische sleutel. Het toegangsmiddel wordt centraal vanuit software verstrekt en ingetrokken. Zo kun je iemand voor een bepaalde periode toegang geven tot specifieke deuren, zonder dat iemand een fysiek object overhandigt. Hetzelfde toegangsmiddel heet ook wel mobiel toegangsmiddel of digitale sleutel.
Een mobiel toegangscontrolesysteem bestaat uit drie onderdelen. Het is goed om ze eerst apart te benoemen.
Het toegangsmiddel is data. Het bewijst wie de houder is en wat die mag openen. Op een pas zit het in een chip; bij mobiele toegangscontrole zit het in een app, een walletpas of een code op de telefoon, of op een tablet of smartwatch als het platform dat ondersteunt.
De lezer of het slot is het apparaat bij de deur dat het toegangsmiddel ontvangt. Dat kan een bedrade lezer naast de deur zijn, of een draadloos slot op batterijen met ingebouwde lezer. Afhankelijk van de deur is dat een klink, een cilinder of een ander beslag.
Het platform is de software waarin een beheerder vastlegt wie wat mag openen en waarin toegangsgebeurtenissen worden vastgelegd. Meestal open je het via een browser.
Elk van deze drie onderdelen kan op meer dan één manier worden gebouwd. De combinatie bepaalt hoe het systeem zich gedraagt op een slechte dag.
Een mobiel toegangscontrolesysteem doet vier dingen na elkaar: het zet een toegangsmiddel op een telefoon, de telefoon toont dat bij een deur, iets beslist of de deur opengaat en de gebeurtenis wordt vastgelegd. Elke stap kan op meer dan één manier worden gebouwd. De keuzes die je daar maakt, onderscheiden het ene systeem van het andere.
Het toegangsmiddel komt binnen via een uitnodiging en er zijn meerdere manieren om het te leveren. Voor mensen die regelmatig in een gebouw komen, is dat meestal een app: je installeert die, logt in met je bestaande werkaccount en het toegangsmiddel wordt op dat toestel gezet. Voor incidentele gebruikers kan het een QR-code zijn die in de wallet van de telefoon komt of als link per e-mail of sms wordt gestuurd, zodat er helemaal geen app hoeft te worden gedownload. Een pincode is nog een optie als de deur een toetsenpaneel of intercom heeft. Die komt bij de persoon aan als een nummer en niet als iets op de telefoon.
Sommige systemen beperken een gebruiker tot één actief toestel. Dat is een bewuste beperking en geen technische, want een toegangsmiddel dat op meerdere telefoons tegelijk staat, kan worden uitgeleend. Overstappen naar een nieuwe telefoon doe je meestal zelf: de gebruiker logt in op het nieuwe toestel en het toegangsmiddel wordt daar opnieuw uitgegeven, waardoor het op het oude toestel vervalt.
Op het ATLAS-platform voegt een medewerker zelf toegang toe aan de eigen telefoon met een Microsoft-account, de app en een QR-code, in ruim minder dan een minuut.
Voor de gebruiker is de interactie meestal onopvallend. In de ene modus draait de app op de achtergrond, zodat de deur opengaat zodra je de telefoon voorhoudt, zonder dat je iets hoeft te openen of te selecteren. In de andere modus maakt de gebruiker eerst het telefoonscherm wakker en reageert de app zonder dat die wordt geopend. Beide worden normaal gebruikt, maar ze zijn niet even veilig. Als de app vanaf de achtergrond antwoordt, worden de eigen pincode of biometrie van de telefoon niet bij de deur gecontroleerd. Een telefoon die iemand anders vasthoudt, opent de deur dan toch. Dat is de moeite waard om af te wegen wanneer je kiest welke modus je gebruikt.
Onder de motorkap brengen twee kortetermijntechnologieën het toegangsmiddel van de telefoon naar de deur, en systemen verschillen in welke ze gebruiken.
Bluetooth Low Energy (BLE) werkt op afstand in plaats van op aanraking, en juist daardoor is handsfree ontgrendelen mogelijk. Leveranciers noemen sterk uiteenlopende bereiken, van een paar centimeter tot een paar meter, omdat het bereik instelbaar is. Vraag dus waarop een bepaalde lezer is ingesteld. Het moet ook worden afgestemd: een deur die opengaat als iemand aan de andere kant van een muur voorbijloopt, is een probleem en geen functie. Verkeerde configuratie is een bekende oorzaak van onbedoeld ontgrendelen.
NFC werkt alleen bij aanraking of binnen een paar centimeter, dus de gebruiker houdt de telefoon tegen de lezer. Het is snel en moeilijk per ongeluk te activeren, en het gedraagt zich vrijwel als een contactloze pas. Het verbruikt ook heel weinig stroom, van de telefoon en van het slot, wat belangrijk is in een gebouw vol sloten op batterijen.
Sommige systemen ondersteunen er meer dan één, zodat je het toegangsmiddel nog steeds kunt tonen als één route niet beschikbaar is.
ATLAS gebruikt zowel BLE als NFC voor de toegangsmiddelen. NFC speelt ook een andere rol tijdens de installatie: dan wordt een NFC-pas gebruikt om een nieuw slot wakker te maken voordat het aan het systeem wordt toegevoegd.
Een mobiel toegangsmiddel wordt beschermd door twee dingen die het gebouw niet zelf hoeft te leveren.
Het eerste is de telefoon zelf. Als de gebruiker het scherm wakker maakt voordat hij de telefoon voorhoudt, kan het toegangsmiddel pas worden gebruikt nadat de pincode, vingerafdruk of gezichtsherkenning van het toestel is gepasseerd. Dan worden twee dingen gecontroleerd in plaats van één: de telefoon en de persoon die hem vasthoudt. Het gebouw hoeft niet voor de tweede controle te betalen, want de telefoon doet die al. Daarom is een gevonden telefoon veel minder nuttig voor een vreemde dan een gevonden pas. Als de app vanaf de achtergrond antwoordt, vindt die controle niet bij de deur plaats. Voor zwaar beveiligde ruimtes zoals serverruimtes of laboratoria is het gebruikelijke advies om een tweede controle te eisen, zoals een pincode, zodat een gestolen of ontgrendelde telefoon alleen niet genoeg is om binnen te komen.
Het tweede is versleuteling. Het toegangsmiddel is versleuteld op de plek waar het is opgeslagen en tijdens het transport naar de lezer. Daardoor is kopiëren onpraktisch. Een oudere, onversleutelde pas kan daarentegen vaak worden gekopieerd met goedkope apparatuur.
Dit is de meest ingrijpende ontwerpkeuze in het hele systeem, en je ziet haar pas als er iets misgaat.
Een controller in het gebouw beslist. De rechten staan op een controller ter plaatse, die de lezer antwoord geeft. Deuren blijven werken als het internet wegvalt. De beheersoftware staat vaak in de cloud, maar beheert het systeem en beslist niet over elke toegang.
De cloud beslist over elke toegang. De lezer stuurt het verzoek naar het platform en wacht op een antwoord voordat de deur wordt vrijgegeven. Sommige systemen kunnen dat verzoek via de mobiele data van de telefoon sturen in plaats van via de internetverbinding van het gebouw, zodat een storing ter plaatse de deur niet per se blokkeert.
Het toegangsmiddel draagt de rechten. De toegangsrechten reizen mee op het toegangsmiddel zelf, het slot leest ze en beslist zonder enige verbinding, en gebeurtenissen worden achteraf verzameld. Dit is het model achter OSS Standard Offline, een standaard voor meerdere leveranciers om toegangsrechten op een pas te schrijven (data on card). ATLAS volgt die standaard via de mobiele app, en met passen waar een tweede toegangsmiddel nodig is.

| Mobiel toegangsmiddel | Toegangspas | Tag (sleutelhanger) | QR-code | Pincode | Biometrie | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Hoe het wordt verstrekt | Verstuurd via een uitnodiging, door de gebruiker zelf op de eigen telefoon geregistreerd | Gecodeerd en persoonlijk overhandigd | Gecodeerd en persoonlijk overhandigd | Verstuurd als link of afbeelding, opgeslagen in de wallet van de telefoon | Mondeling doorgegeven of verstuurd in een bericht | Eenmalig persoonlijk vastgelegd bij registratie |
| Hoe het wordt ingetrokken | Centraal ingetrokken; werkt niet meer op het toestel zodra dat verbinding maakt | Centraal verwijderd als het systeem online is; anders ingenomen of op de zwarte lijst gezet | Hetzelfde als een pas | Centraal ingetrokken, of verloopt vanzelf op een ingesteld tijdstip | Moet worden gewijzigd, wat gevolgen heeft voor iedereen die de code kent | Centraal verwijderd |
| Als het zoekraakt | Wie de telefoon vindt, moet hem eerst ontgrendelen, tenzij de app vanaf de achtergrond antwoordt | Bruikbaar door wie het vindt, totdat het is gemeld | Bruikbaar door wie het vindt, totdat het is gemeld | Wie de afbeelding heeft, kan hem gebruiken tot hij verloopt of wordt ingetrokken | Er valt niets kwijt te raken; het risico is delen | Kan niet zoekraken |
| Kan het worden gekopieerd | Versleuteld bij opslag en tijdens transport, dus klonen is onpraktisch | Een oudere, onversleutelde pas kan met goedkope apparatuur worden gekloond | Hetzelfde als een pas | De afbeelding kan worden gefotografeerd of doorgestuurd | Er is niets te kopiëren; het risico is delen | Wordt bij normaal gebruik niet gekopieerd |
| Kan het worden uitgeleend | In de praktijk niet; de telefoon gaat met de persoon mee | Gemakkelijk en zonder sporen | Gemakkelijk en zonder sporen | Gemakkelijk, door de afbeelding door te sturen | Gemakkelijk, door de code hardop te zeggen | Nee |
| Doorlopende kosten | Geen fysiek item om opnieuw uit te geven | Een nieuwe pas telkens als er een zoekraakt of er iemand bijkomt | Telkens een nieuwe tag | Geen | Geen | Lezerhardware kost meer per deur |
| Werkt zonder netwerk | Ja, als het toegangsmiddel de rechten draagt | Ja, als het toegangsmiddel de rechten draagt | Ja, als het toegangsmiddel de rechten draagt | Heeft een scherm op de telefoon en een camera bij de deur nodig | Ja, bij een offline toetsenpaneel | Hangt af van de lezer |
Uit die tabel komen drie eerlijke punten naar voren.
Een pas leen je zonder moeite uit aan een collega, een telefoon niet. Dat is een gedragsverschil en geen technisch verschil, en het is de grootste praktische beveiligingswinst van de overstap naar mobiele toegangsmiddelen. Mensen delen passen om behulpzaam te zijn. Ze geven niet het toestel uit handen waarop hun berichten en hun bankzaken staan.
Een pas kost geld telkens als hij opnieuw wordt uitgegeven, en die kosten zijn vooral arbeid en niet plastic. Er is ook een milieuvariant van hetzelfde punt: een gebouw dat stopt met het uitgeven van passen, stopt met het produceren van het plastic dat erbij hoort. Een pincode is de zwakste van de groep, omdat hij zich mondeling verspreidt, daarbij geen sporen achterlaat en alleen kan worden ingetrokken door hem voor iedereen te wijzigen.
Een smartphone is niet op elk vlak beter. Voor een pas hoeft een medewerker geen smartphone te hebben en hoeft hij niet akkoord te gaan met het installeren van iets. Elk gebouw dat overstapt op mobiele toegangsmiddelen heeft nog steeds een tweede type toegangsmiddel nodig voor mensen die geen telefoon kunnen of willen gebruiken.
De meeste toegangscontrolesystemen kloppen op de dag dat ze worden ingericht en lopen daarna uit de pas. Iemand komt in dienst en wacht twee dagen op een pas. Iemand gaat van de ene afdeling naar de andere en houdt de toegang van daarvoor, omdat niemand die heeft verwijderd. Iemand vertrekt en zijn pas blijft geldig totdat een manager eraan denkt hem in te nemen. Niets hiervan is nalatigheid. Het gebeurt omdat het toegangssysteem een eigen, aparte lijst met mensen bijhoudt, en die lijst klopt alleen met de werkelijkheid als een mens hem bijwerkt.
Directorygestuurde provisioning haalt de menselijke stap weg. Het toegangsplatform leest uit de identiteitsdirectory die de organisatie al gebruikt voor e-mail en applicatielogins, meestal Microsoft Entra ID. Een nieuwe medewerker verschijnt in het toegangssysteem omdat hij in de directory staat. Iemand die vertrekt, verliest de toegang tot het gebouw op het moment dat zijn account wordt uitgeschakeld, zonder aparte aanvraag bij een tweede team.
Twee details zijn in de praktijk belangrijk. De toegang van een gebruiker is de combinatie van alle groepen waartoe hij behoort. Als je iemand tussen groepen verplaatst, verandert zijn toegang dus zonder dat er iets per deur wordt aangepast. En hoe snel een wijziging de deuren bereikt, hangt af van hoe de directorykoppeling is ingericht. Vraag daarom aan een leverancier wat de verwachte vertraging is in plaats van aan te nemen dat het direct gaat. Met Entra ID wordt de mobiele app bijgewerkt zodra de gebruiker een internetverbinding heeft.
Dezelfde samenkomst heeft een tweede gevolg. Zodra één directory zowel het gebouw als de software aanstuurt, kan de telefoon meer dan de deur dragen: hetzelfde toestel dat de ingang opent, kan een netwerklogin of een applicatie authenticeren. Daarom worden mobiele toegangsmiddelen vaak besproken als onderdeel van identiteit en niet als beveiligingsaccessoire.
Het effect op het beheer is groter dan het klinkt. Op een cloudgebaseerd toegangscontroleplatform duurt het minder dan een minuut om een aannemer toegang tot specifieke deuren te geven, en een aanpassing van de rechten van een medewerker gaat direct in. Iedereen die niet in de directory staat, dus aannemers, schoonmakers, leveranciers en bezoekers, wordt rechtstreeks in het platform aangemaakt, normaal gesproken met een einddatum die bij het aanmaken wordt vastgelegd, zodat de toegang vanzelf vervalt.
Directorysynchronisatie regelt medewerkers goed. Voor mensen die een gebouw in moeten zonder ooit in een HR-systeem te staan, doet het niets, en juist daar loopt toegangscontrole in het dagelijks gebruik vaak vast.
Het probleem is dat de beheerder de flessenhals is, en de beheerder is de verkeerde persoon. Degene die weet dat er om zeven uur een leverancier komt, is de winkelmanager. Degene die weet dat het schoonmaakbedrijf deze week twee medewerkers heeft verwisseld, is de facilitair manager. Als je elk van die wijzigingen via een centrale beheerder laat lopen, vertraag je iets wat meestal binnen het uur nodig is.
Delegatie van toegangsmiddelen lost dit op door het delen te verplaatsen naar de persoon die de context kent. Een beheerder wijst bepaalde gebruikers aan als eigenaar van een gebruikersgroep en kent hun een aantal toegangsmiddelen toe. Die eigenaren kunnen het toegangsprofiel van die groep vervolgens vanaf hun eigen telefoon delen, via elk kanaal dat beide partijen al gebruiken, zonder dat de beheerder bij elk geval betrokken is.
Wat bij de beheerder blijft, is het deel dat voor controle telt: het maximum aan toegangsmiddelen dat een eigenaar mag delen, de audittrail van wie welke deur heeft geopend en de mogelijkheid om alles in één keer in te trekken. Delegatie verdeelt het werk zonder het toezicht te verdelen.
Bij ATLAS heet dit credential sharing. Het is in de app beschikbaar voor de eigenaar van een groep, of voor elke gebruiker aan wie de beheerder dat recht heeft toegewezen. De aangewezen persoon deelt het toegangsprofiel van die groep via de ATLAS-app, e-mail, AirDrop, WhatsApp of een andere berichtenapp. Het aantal mensen met wie hij kan delen, is standaard onbeperkt en kan door de beheerder worden begrensd. In retail loopt de keten van de vastgoedmanager, die via het webportaal een vast aantal toegangsmiddelen toewijst aan elke winkelmanager, naar de winkelmanager, die ze deelt met medewerkers, leveranciers en schoonmaakteams en ze op dezelfde manier intrekt als iemand vertrekt.
| Situatie | Wat er gebeurt | Wat de beheerder doet | Wat je vooraf moet ontwerpen |
|---|---|---|---|
| Telefoon zoek of gestolen | Het toegangsmiddel zit achter het eigen vergrendelscherm van de telefoon, dus het vinden van het toestel opent geen deur, tenzij de app vanaf de achtergrond antwoordt | Trekt het toegangsmiddel centraal in; het werkt niet meer op dat toestel zodra de telefoon verbinding maakt met internet, en er wordt een vervanger uitgegeven aan de nieuwe telefoon | Accepteer dat een telefoon die offline blijft zijn toegangsmiddel behoudt totdat hij verbinding maakt. Daarom maken de eigen pincode of biometrie van het toestel deel uit van het beveiligingsmodel, tenzij de app vanaf de achtergrond antwoordt |
| Telefoonbatterij is leeg | De persoon kan helemaal geen mobiel toegangsmiddel tonen | Niets | Een tweede type toegangsmiddel, gekozen vóór de uitrol |
| Geen internetverbinding | Hangt af van waar de beslissing wordt genomen. Een controller in het gebouw en een toegangsmiddel dat de rechten draagt, werken allebei normaal. Alleen een beslissing in de cloud heeft een verbinding nodig | Niets; gebeurtenissen worden geüpload zodra de verbinding terug is | Laat de leverancier bevestigen welke deuren zonder het platform beslissen en welke het platform nodig hebben om te antwoorden |
| Slotbatterij raakt leeg | Het slot meldt zijn status aan het platform via de app, telkens als iemand die deur gebruikt | Plant een batterijvervanging in voordat het slot stopt met werken | Een systeem dat de batterijstatus van sloten meldt, zodat vervanging wordt gepland en niet achteraf gebeurt |
| Geen smartphone, of de medewerker kan of wil de app niet gebruiken | Voor die persoon is geen mobiel toegangsmiddel mogelijk | Geeft in plaats daarvan een pas uit | Vanaf dag één een tweede type toegangsmiddel, voor mensen zonder geschikte telefoon en voor wie liever geen app van de werkgever installeert |
Twee van die rijen verdienen een zin extra.
Een terugvaltoegangsmiddel moet een ontwerpbeslissing zijn en geen improvisatie. De vraag is niet alleen wat de deur opent als een telefoon dat niet kan, maar ook of die terugvaloptie bij elke deur werkt of maar bij sommige. Bij ATLAS werkt een pas bij elk slot, en ingangen met een intercom kunnen ook een pincode of QR-code accepteren. Zo heeft een bezoeker een weg naar binnen zonder iets te installeren.
Intrekking bereikt de smartphone, niet het slot. Waar de sloten offline zijn en toegangsmiddelen de rechten dragen, hoef je voor het intrekken van een toegangsmiddel niet langs elke deur. De intrekking gaat naar de telefoon en de app werkt niet meer zodra dat toestel verbinding heeft. Daarom kan een systeem dat zo is gebouwd zowel offline zijn bij de deur als snel intrekken.

Weerstand van personeel tegen toegangsmiddelen op de telefoon gaat meestal niet over technologie. Het gaat om het vermoeden dat het installeren van een app van de werkgever op een persoonlijk toestel betekent dat je wordt gevolgd.
Wat wordt vastgelegd, is welk toegangsmiddel welke deur heeft geopend en op welk tijdstip. Dat is dezelfde gebeurtenis die een passysteem altijd al heeft vastgelegd. Het levert een audittrail op die laat zien dat een bepaalde persoon op een bepaald moment een bepaalde ruimte is binnengegaan.
Wat niet wordt vastgelegd, zijn bewegingen tussen deuren, de locatie buiten het gebouw of iets anders van de telefoon. Een deurgebeurtenis is één punt in tijd en ruimte. Het zegt niets over waar iemand daarna naartoe ging.
Deze gegevens zijn persoonsgegevens onder de AVG (GDPR), wat drie verplichtingen met zich meebrengt. Het doel van de verwerking moet worden bepaald en vermeld. De bewaartermijn moet worden vastgesteld en gedocumenteerd en mag niet onbepaald blijven. De toegang tot de gegevens moet beperkt blijven tot mensen die ze nodig hebben voor dat vermelde doel.
Eén toevoeging boven het wettelijke minimum is de moeite waard: regel de kwestie van aanwezigheidsregistratie voordat het systeem live gaat. Deurgebeurtenissen lijken op tijdregistratiegegevens. Een organisatie die ze achteraf zo gaat gebruiken zonder dat te hebben gezegd, maakt van een rustige uitrol een conflict.
Acht vragen bepalen of een uitrol van mobiele toegangscontrole soepel verloopt, en elke vraag is het waard om schriftelijk aan een leverancier voor te leggen.
Het eerlijke antwoord is dat dit per geval moet worden gecontroleerd. Het hangt af van veel factoren die per technologieaanbieder verschillen.
Het gaat erom of het platform je directory standaard ondersteunt, wat de schoonste oplossing is, of via een API-koppeling met een systeem van een andere partij. Beide werken. Wat je wilt voorkomen, is ontdekken dat geen van beide beschikbaar is en dat de gebruikerslijst apart moet worden bijgehouden.
Stel vast welk terugvaltoegangsmiddel wordt ondersteund en of het bij elke deur werkt of maar bij sommige.
Vraag waar de toegangsbeslissing wordt genomen, in plaats van of het systeem offline werkt.
Twee dingen bepalen dit. Als het platform uit je directory leest, verschijnen medewerkergegevens automatisch en hoeft niemand ze met de hand in te voeren. En als medewerkers het toegangsmiddel zelf aan hun eigen telefoon kunnen toevoegen, in plaats van dat een beheerder dat voor iedereen doet, schaalt het werk mee met de medewerkers en niet met je team. Als geen van beide waar is, maakt het uit: een paar extra minuten per persoon wordt bij duizend medewerkers ongeveer een week werk voor iemand.
Het platform moet dit centraal tonen, zodat sloten met een bijna lege batterij op een lijst verschijnen voordat iemand buitengesloten wordt. Bij ATLAS geeft het slot zijn status door via de app, telkens als iemand die deur gebruikt. Zonder centrale rapportage is het eerste teken van een leeg slot een deur die niet opengaat. Onderhoud wordt dan reactief, in een gebouw dat honderden sloten kan hebben.
Export bepaalt of je een langere historie kunt bewaren dan het platform bewaart, en wat je kunt meenemen als je van leverancier wisselt.
Beheer van meerdere locaties is een andere eis dan beheer van één locatie. Het omvat gedeelde gebruikersgroepen over locaties heen, rechten die per gebouw verschillen en één plek om de gebeurtenissen van alle gebouwen te zien. Het is makkelijker om dit aan het begin te specificeren dan later toe te voegen. Breng het dus ter sprake, ook als je nu één gebouw hebt en er meer verwacht.
Vroeger betekende het aanschaffen van een toegangscontrolesysteem een investeringsproject: een server, besturingskasten...